Türkiyəni cənnəti adını alan, İbn Sinanın belə heyranlıqla dünyanın möcüzəsi adlandırdığı bir bölgə haqqında səyahət edəcəyik. Bura öz isti və şəfalı suları ilə təkcə Türkiyədə deyil, bütün dünyada məşhurdur. Hər il minlərlə turist bu qədim diyarı ziyarət edir. Söhbət 5000 minillik tarixə şahidlik edən məşhur Afyonkarahisardan gedir.
Afyonkarahisar Afyonkarahisar vilayətinin mərkəzi olan şəhərdir . Türkiyə daxilində və dünyada mərmər sənayesində və qida sənayesində yeri olan bir bölgədir. Afyondan olan şəhərin adı 2005-ci ildə Afyonkarahisar olaraq dəyişdirilib. Bu gün Afyonkarahisarda 750 min insan yaşayır.
Qəsəbənin köhnə adı Karahisar-ı Sâhibdir . Karahisar adı şəhərin ortasında yüksələn tünd vulkanik qayaların və yuxarıda yerləşən qalanın rəngindən gəlir. Sahib adı Anadolu Səlcuqlarının son dövrlərində yaşamış və Monqol istilası zamanı buraya gələn Sahib Ata Fəhrəddin Əlinin ünvanından gəlir . Bu gün istifadə edilən Afyon adı uzun müddətdir bölgədə geniş ərazilərdə edilən xaşxaş becərilməsinə əsaslanır.
Şəhərin tarixi eramızdan əvvəl 3000-ci illərə gedib çıxır. Eramızdan əvvəl 2000-ci ilin ilk dövrlərində Hattilərin hakimiyyəti altında olan yaşayış məntəqəsi eramızdan əvvəl II minilliyin ortalarında Hetlərin nəzarətinə keçib . Xet dövləti dağılınca, yaşayış məntəqəsi təxminən eramızdan əvvəl 1000-ci illərdə Frigiyalıların hakimiyyəti altına keçdi . Frigiyalar dövründə qalaya “Akronium” adı verilmiş, sonralar bu ad şəhər daxilində istifadə olunmağa başlamışdır. Eramızdan əvvəl 6-cı əsrin sonlarında frigiyalıların hökmranlığı sona çatdı və yaşayış məntəqəsi farsların hakimiyyəti altına keçdi. Eramızdan əvvəl 30-cu illərdən məskunlaşdığı bölgə Roma İmperiyasının hakimiyyəti altına keçdi . Roma dövründə yaşayış məntəqəsi “Akroenos” adlandırılırdı. Eramızın 395-ci ildə Roma imperiyası parçalandıqdan sonra yaşayış məntəqəsi Bizans imperiyasının ərazisində qalmış və qəsəbə “Akronion” adlandırılırdı.
XII əsrin sonlarında yaşayış məntəqəsi türklərin nəzarətinə keçdi. Kösedağ döyüşündə Anadolu Səlcuqlu dövlətinin məğlubiyyəti nəticəsində Afyon da daxil olmaqla bölgə vəzir Sahib Ata Fəhrəddin Əlinin nəzarətinə keçdi və 1275-ci ildə paytaxtı Afyonkarahisar olmaqla Sahib Ataoğulları Bəyliyi quruldu . 1341-ci ildə Germiyanoğulları bəyliyinə qatılan qəsəbə 1390-cı ildə Osmanlıların nəzarətinə keçdi . 1402-ci il Ankara müharibəsi nəticəsində Afyonkarahisar yenidən Germiyanoğullarının əlinə keçdi. II. Yaqub bəyin vəsiyyəti ilə qəsəbə 1429-cu ildə yenidən Osmanlı hakimiyyətinə keçdi.
Osmanlı dövründə ilk dəfə “Karahisar-ı Devle”, “Karahisar” və “Karahisar-ı Sahib” adları ilə sancaq mərkəzi kimi tanınan qəsəbə 1684-cü il sənədlərində “Afyonkarahisar” olaraq xatırlanmağa başladı. . “Yaşayış məntəqəsi 1833-cü ildə Kavalalı İbrahim Paşanın qüvvələri tərəfindən ələ keçirilsə də, həmin il yenidən Osmanlı hakimiyyətinə keçdi.
Tarixi qədim olan bu ərazi həm də möcüzəvi və təbi resursları ilə zəngin bir ərazidir. Qədim yaşayış məskəni olan bu ərazidə çoxsaylı yeraltı süxurlar mövcüddur. Bura həmçinin dünyada ən çox termal suları olan,Türkiyənin termal paytaxtı kimi təqdim edilir.
Bura turist axınını sürətləndirən daha bir amil isə Afyonkarahisarın yerli mətbəxinin möhtəşəmliyidir. Burada ən gözəl şirniyyat növləri ilə yanaşı, cürbəcür yemək növlərini dada bilərsiniz.
Afyonkarahisar təbii yeraltı sərvətləri ilə məşhur bir şəhərdir. Bununla belə, minlərlə illik tarixdən sonra günümüzə qədər gəlib çatan tarixi və mədəni dəyərlər də şəhəri ön plana çıxarır. Əbəs yerə tarixçilər buranı dünya tarixinin arxivi adlandırmır. Çünki Afyonkarahisarda dünya tarixinə töhfə verən çoxsaylı tarixi abidələr mövcuddur. Beləliklə turistlərin sevimli bölgəsi olan Afyonkarahisarda olan ən gözəl tarixi, dini abidələri diqqətinizə çatdırırıq.
1. Afyon Karahisar qalası
Afyonda ilk ziyarət ediləcək yer sözsüz Afyon qalasıdır. İllər ərzində şəhərin tarixi anlarına şahidlik edən bu qala 225 m hündürlükdə sıldırım qayalıq üzərində yerləşir.
Qala eramızdan əvvəl tikilib. Xet dövründə, təxminən 1350-ci illərdə tikildiyi ehtimal edilir. Karahisar qalası kimi tanınan bu möhtəşəm tikili dörd böyük sarnıç və Ana ilahə Kybeleyə həsr olunmuş ibadət yerlərindən ibarətdir. Afyonkarahisarın simvollarından biri olan bu qaladan şəhərin möhtəşəm panoroması açılır.
2. Frigiya vadisi
Afyonkarahisar, Ankara, Əskişəhər və Kütahya arasında coğrafiyaya yayılan Frigiya və təxminən 3000 il əvvəl aid bir sivilizasiyaya sahib olan Frigiyalıların bu gün də izi davam edən əfsanələrdəndir. Tematik mədəniyyət yolu olaraq dizayn edilmiş və 2013-cü ildə açılan Frigiya Yolu beynəlxalq standartlara uyğun uzun gəzinti və velosiped yollarını əhatə edən üç əsas marşrutdan ibarətdir və Frigiyanı səyahətçilər tərəfindən kəşf etməyə imkan verir.
Dünyanın ən maraqlı və qiymətli qaya əsərlərini və dəfn abidələrini yaradan Frigiya sakinləri özlərindən sonra önəmli əsərlər miras qoyublar. Afyonkarahisar Frigiya Vadisində ziyarət edilməli yerlər arasında açıq səma altında məbədlər, qaya abidələri və qurbangahlar, qaya məzarları və qaya məskənləri, qalalar, türbələr və ibadətgahlar var.
Frigiyalıların bərəkət və təbiət ilahəsi olaraq tapındıqları Ana ilahə Kübeləyə ithaf edilən qaya abidələri, türbə və qurbangahlar arasında Aslantaş, Yılantaş, Maltaş, Kumcaboğaz, Kapıkaya və Aslankaya abidələri var. Bu tikililər müqəddəs Göynüş Vadisi Açıq Səma Məbədi və İhsaniye Döğer Bölgəsində yerləşir. Ayazın kəndi xarabalıqları, Seydilər qalası, Səlimiyə qayaları, Kırkınlar qayaları və pəri bacaları da bölgədə gəzməli yerlərdir.
3. İscehisar Pəri Bacaları
Afyonda sirli pəri bacalarının ziyarətçiləri ildən ilə artır. İhsaniye, İscehisar, Bayat və Bolvadin rayonlarında papaqlı və ya papaqsız pəri bacalarını görmək mümkündür. Afyon geoloji cəhətdən vulkanik ərazidə yerləşir.
4. Kırkgöz körpüsü
Afyon yaxınlığında Akarçayda yerləşən Kırkgöz körpüsünün birinci yarısı Bizans imperatoru I Manuel Kommen tərəfindən 1150-ci ildə inşa edilib. Tikintisində mərmər və bazalt daşından istifadə edilib. Qanuni Sultan Süleyman zamanında Memar Sinan tərəfindən körpünün şimal tərəfinə 200 metr əlavə edilıb və körpü 64 tağ olub. Suya enmək üçün körpünün bu hissəsinə mərmər pilləkən və ibadət yeri əlavə edilib. 57 gözü ilə günümüzə qədər gəlib çatan körpü yerli və xarici turistlərin dən sevdiyi və ziyarət etdiyi məkanlardan biridir.
5. Qazlıgöl Termal Turizm Mərkəzi və Qazlıgöl Əfsanəsi
Afyon şəhərinin mərkəzindən 21 km aralıda yerləşən Qazlıgöl Termal Bulaqlarında 45-68 °C temperaturda su var. İsti bulağın suyu hipertermik, hipotenik, alketir, karbonatlı və bir qədər radioaktiv komponentlərdən ibarətdir. Qazlıgöl suyundan içməli müalicə və hamam müalicəsində istifadə edilə bilər. Spada hovuzlar və tarixi fəvvarə var.
Afyonkarahisar termal suları və isti bulaqları ilə hətta əfsanələrə də çevrilmiş bir şəhərdir. Bu əfsanələrdən ən diqqət çəkəni Qazlıgöl əfsanəsidir. Deyirlər ki, hər şeyə sahib olan Kral Midasın övladı ola bilməz və kral bu vəziyyətdən çox üzülür. Övlad üçün dua edən padşahın nəhayət gözəl bir qızı var.
Kralın qızı Suna gənc qız yaşına çatana qədər çox sağlam olsa da, sonra bədənində çibanlar əmələ gəlməyə başlayıb. Həkimlər bu ağrılı çibanları müalicə edə bilmir. Bu vəziyyətdən çox kədərlənən Suna yola düşüb dağları, təpələri gəzir.
Afyonkarahisarın Qazlıgöl bölgəsində gəzərkən çox susadığını anlayır və Qazlıgöl Termal bulağının yerləşdiyi gölməçəni görür. O, suyu içərkən suyun dəydiyi yerdə çibanların ağrılarının yüngülləşdiyini görür. Sonra özünü bu palçıqlı suya atır və ağrıları bir az azaldıqdan sonra çıxır.
Dərin yuxudan oyananda çibanlarının sağalmağa başladığını görür. O, bir həftə o suyun yanında qalır və nəhayət sağalıb əvvəlki gözəlliyinə qovuşur. O, bu sevincli xəbəri bölüşmək üçün saraya qaçır. O, baş verənləri atası kral Midasa danışdıqda, padşah eyni problemi olanlara kömək etmək üçün bu suyun olduğu yerdə hamam tikilməsini əmr edir. Rəvayətə görə o zamandan bura xəstələrin şəfa mərkəzinə çevrilir. Afyonkarahisarda yüzlərlə belə termal bulaqlar mövcuddur. Yüz illərdir ki, insanlar bu termal bulaqlardan istifadə edir.
Afyonkarahisarda termal bulaqlarla yanaşıbir neçə tarixi şəhərdə var. Öz qədimliyini qoruyan, turistlərin ziyarət yerinə çevrilən bu qədim şəhərlər bu gün dövlət tərəfindən qorunur.
Bu qədim şəhərlərdən biri də Sinnada Qədim Şəhəridir.
Afyon antik şəhərləri bölgədəki məskunlaşmanın Köhnə Tunc dövrünə aid olduğunu göstərir. Afyonun Şuhut rayonunda yerləşən və Köhnə Tunc dövründən Xet, Frig, Yunan, Roma və Bizans dövrlərinə qədər yaşayış yeri olaraq mövcudluğunu davam etdirən Synnada Antik Şəhəri Frigiyanın paytaxtı olmuş böyük bir şəhər idi.
Yaxınlıqda Apameia qədim şəhəri də var.
Apameya Qədim Şəhəri Farslar dövründə bu gün Dinar rayonu kimi tanınan bölgədə yerləşirdi. Efesdən sonra Yunan və Roma dövrlərinin ikinci ən böyük şəhəri kimi tanınan Apameya eramızdan əvvəl 3000-ci ildə inşa edilib. Onun 3-cü əsrə aid qədim teatr və stadion kimi bəzi abidələri hələ də qalır.
Afyonda az tanınan tarixi bölgə olan Docimeium Antik Şəhər Afyonkarahisarın İscehisar rayonunda yerləşir. Bu qədim yaşayış məskəni o qədər də tanınmasa da, tarixin izlərini özündə əks etdirir. Bəzi mənbələrdə bu qədim şəhərin əsasının Ellinizm dövründə makedoniyalılar tərəfindən qoyulduğu bildirilir.
Türkiyənin və dünyanın ən gözəl termal sularının olduğu, bu gözəlliyi tarixi abidələrlə zənginlşdirən Afyonkarahisarı ziyarət etməklə siz tarixi kəşf edəcəksiniz.
Qoşqar Salmanlı
